Yapay Zekâ

Hukuk Yapay Zekâsına Doğru Soru Sorma Sanatı: Avukatlar için Prompt Rehberi

14 Temmuz 2026 14 dk okuma OfisLex Ekibi

Aynı yapay zekâ asistanına aynı dosya için soru soran iki avukattan biri emsal karar numaralarıyla dolu bir strateji notu alırken, diğeri ansiklopedi maddesi gibi genel geçer bir metinle baş başa kalabiliyor. Fark araçta değil, soruda. Bu yazıda, hukuk yapay zekâsından gerçekten işe yarar yanıt almanın yöntemini anlatıyoruz: beş bileşenli soru çerçevesi, kötü–iyi soru örnekleri, hukuka özgü altın kurallar ve kopyalayıp kullanabileceğiniz bir şablon — ve alana göre 26 hazır prompt örneği.

Neden "nasıl sorduğunuz" bu kadar belirleyici?

Büyük dil modelleri, kendilerine verilen bağlamdan yola çıkarak en olası ve en tutarlı devamı üretir. Bağlam ne kadar zenginse yanıt o kadar isabetli olur; bağlam boşsa model boşluğu varsayımla doldurur. Günlük sohbette bu tolere edilebilir — hukukta edilemez. "Kira davası hakkında bilgi ver" diyen avukata model, hangi taraf olduğunu, sözleşmenin konut mu iş yeri mi olduğunu, feshin hangi gerekçeye dayandığını bilmediği için ders kitabı özeti verir. Oysa aynı bilgileri soruya koyduğunuzda, model artık sizin dosyanız hakkında akıl yürütmeye başlar.

Buna yazılım dünyasında "prompt mühendisliği" deniyor; ama özünde avukatların zaten çok iyi bildiği bir beceridir: olayı doğru vakalandırmak. Stajyerinize dosya anlatır gibi anlatın, yeter.

İyi bir hukuki sorunun 5 bileşeni

Her soruda beşi birden şart değil; ama isabet oranı bileşen sayısıyla birlikte artar.

Rol ve taraf bilgisi. Hangi hukuk dalındasınız, kimi temsil ediyorsunuz? "Müvekkilim işveren" ile "müvekkilim işçi" cümleleri, aynı olayda taban tabana zıt iki strateji doğurur. Modele bakış açısını baştan verin.
Somut olay örgüsü. Tarihler, tutarlar, süreler, tarafların davranışları. "Geçen yıl bir sözleşme imzalandı" değil; "01.03.2025 tarihli, 2 yıl süreli iş yeri kira sözleşmesi; kiracı Mayıs 2026'dan beri kira ödemiyor" gibi. Kronoloji, hukuki nitelendirmenin yarısıdır.
Net görev. Ne istiyorsunuz: hukuki nitelendirme mi, emsal karar mı, risk analizi mi, dilekçe taslağı mı, müvekkile gönderilecek sade bir açıklama mı? Tek soruda tek ana görev isteyin; "hem analiz et hem dilekçe yaz hem içtihat bul" diyen soru, üçünü de yarım alır.
Kapsam ve sınırlar. Hangi mevzuat (TBK mı, İİK mı?), hangi mahkeme veya daire pratiği, hangi tarih aralığı? "Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin son beş yıldaki yaklaşımı" demek, on yıl önce içtihat değişikliğiyle terk edilmiş kararların önünüze gelmesini engeller.
Çıktı biçimi. Madde madde mi, tablo mu, dilekçe formatında mı? Uzunluk beklentiniz ne? "En fazla 10 madde, her maddede dayanak hükmü belirt" gibi biçim talimatları, yanıtı doğrudan kullanılabilir hâle getirir.

Kötü soru → iyi soru: üç gerçekçi örnek

Örnek 1 — İçtihat araştırması

❌ "işçinin haklı feshi içtihat"

✅ "Müvekkilim işveren. İşçi, ücretinin üç ay geciktirilmesini gerekçe göstererek iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiğini bildirdi ve kıdem tazminatı talep ediyor; geciken ücretler fesihten önce ödenmişti. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin son beş yıldaki kararları ışığında: (1) ücret gecikmesinin haklı fesih sayılma eşiği nedir, (2) fesihten önce yapılan ödeme haklılığı ortadan kaldırır mı? Her tespit için karar tarihi ve esas/karar numarası ver."

İkinci soru; tarafı, olayı, hukuki tartışmanın odağını ve beklenen çıktıyı içeriyor. Model artık genel "haklı fesih" anlatısı değil, sizin savunmanıza yarayan ayrımı arıyor.

Örnek 2 — Dilekçe taslağı

❌ "cevap dilekçesi yaz"

✅ "Davalı vekili olarak cevap dilekçesi taslağı hazırla. Dava: itirazın iptali (İİK 67). Davacı, 150.000 TL'lik faturaya dayalı takibe yaptığımız itirazın iptalini ve %20 icra inkâr tazminatı istiyor. Savunmamız: (1) mal teslim edilmedi, faturaya 8 gün içinde itiraz edildi; (2) alacak likit değil, inkâr tazminatı koşulları oluşmadı. Usul itirazı yok. Dilekçe formatında, savunmaları ayrı başlıklar hâlinde, her başlıkta dayanak hükümle yaz; deliller bölümüne fatura itiraz yazışmasını ekle."

Örnek 3 — Süre ve usul sorusu

❌ "temyiz süresi ne kadar"

✅ "Ticari alacak davasında istinaf ilamı müvekkile 10.07.2026'da tebliğ edildi. HMK'ya göre: (1) karar temyiz edilebilir mi, sınır neye göre belirlenir; (2) temyiz süresi hangi gün başlar, hangi gün dolar; (3) sürenin adli tatile denk gelmesi hâlinde ne olur? Gün hesabını adım adım göster."

Süre sorularında tarih vermek şart — "iki hafta" cevabı süre kaçırtmaz ama hangi güne denk geldiğini bilmek kaçırtmaz. Süre hesabının ayrıntıları için kanuni süre hesaplama rehberimize bakabilirsiniz.

Hukuka özgü altın kurallar

Atıf isteyin — ve mutlaka doğrulayın

Yapay zekânın hukuktaki en tehlikeli hatası, hiç var olmayan kararlara atıf uydurmasıdır (halüsinasyon). Dünyada avukatların uydurma içtihatla mahkemeye gitmesiyle sonuçlanan disiplin vakaları yaşandı. İki katmanlı önlem alın: soruda her tespit için karar numarası isteyin ve gelen her atfı resmî kaynaktan (UYAP, mevzuat.gov.tr, resmî içtihat bankaları) teyit edin. Kaynak göstermeyen, "genel bilgi" veren yanıtları dilekçeye taşımayın. Araç seçerken de kaynak gösteren yapay zekâyı tercih edin — atfın yanında kararın kendisini de görebilmelisiniz.

Tek atışla yetinmeyin: sohbeti derinleştirin

En iyi sonuçlar tek mükemmel soruyla değil, kademeli sorgulamayla gelir: önce olay analizini isteyin; sonra "bu analizin en zayıf halkası hangisi?" deyin; ardından "karşı taraf vekili olsaydın hangi üç argümanla saldırırdın?" diye sorun. Bu "kendi tezine saldırt" tekniği, duruşma öncesi hazırlığın en verimli yapay zekâ kullanımlarından biridir.

Müvekkil verisini anonimleştirin (KVKK)

Soruya müvekkilin adını, T.C. kimlik numarasını, adresini yazmanız hukuki analizi güçlendirmez — ama kişisel veri işleme sorumluluğu doğurur. "Müvekkil", "karşı taraf", "tanık A" deyin; olayın hukuki niteliğini etkilemeyen kimlik ayrıntılarını dışarıda bırakın. Kullandığınız platformun verileri nerede sakladığını ve KVKK uyumunu mutlaka sorgulayın; ücretsiz genel amaçlı sohbet botlarına dosya içeriği yapıştırmak, mesleki sır yükümlülüğüyle bağdaşmaz.

Mevzuatın tarihini sorun

Kanunlar değişir; modellerin bilgisi belirli bir tarihte donmuş olabilir. Parasal sınırlar, harç tarifeleri, faiz oranları gibi her yıl güncellenen kalemlerde yanıta "hangi tarihli düzenlemeye göre?" sorusunu ekleyin ve güncel metinden teyit edin. Güncel mevzuata bağlı çalışan araçlarda bile yürürlük tarihini açıkça sormak iyi bir alışkanlıktır.

Çıktı taslaktır, imza sizindir

Yapay zekâ yorulmaz bir stajyerdir; ama dilekçenin altındaki imza ve mesleki özen yükümlülüğü avukata aittir. Her çıktıyı hukukçu gözüyle denetleyin: atıflar gerçek mi, nitelendirme doğru mu, üslup dosyanıza uygun mu? Denetlemediğiniz taslağı asla göndermeyin.

Kopyala–kullan şablon

[ROL] — "… hukukunda çalışıyorum, müvekkilim … (davacı/davalı/işveren/kiracı…)."

[OLAY] — "Olay şu: … (tarihler, tutarlar, tarafların davranışları — kimlik bilgisi olmadan)."

[GÖREV] — "Senden istediğim: … (analiz / emsal karar / risk listesi / dilekçe taslağı / sade açıklama)."

[KAPSAM] — "… mevzuatı ve … dairesinin son … yıldaki kararlarıyla sınırlı kal."

[BİÇİM] — "Yanıtı … formatında ver; her tespitte dayanak hüküm ve karar numarası göster."

Bu iskeleti bir kez metin dosyanıza kaydedin; her dosyada köşeli parantezleri doldurmak 2 dakika sürer, yanıt kalitesini ise katlar.

Alana göre 26 hazır prompt örneği

Aşağıdaki örnekler doğrudan kopyalanıp kullanılmak üzere yazıldı; [köşeli parantezli] alanları kendi dosyanıza göre doldurmanız yeterli. Hepsi yukarıdaki beş bileşenli çerçeveye göre kurgulandı. İki hatırlatma: müvekkil kimlik bilgilerini asla yazmayın ve yanıttaki her atıf ve parasal sınırı resmî kaynaktan doğrulayın.

Hukuki araştırma ve içtihat

1Emsal karar taraması "[Hukuk dalı]nda müvekkilim [davacı/davalı]. Olay: [2-3 cümleyle özet]. [Yargıtay …. Hukuk Dairesi]'nin son [5] yıldaki yaklaşımını özetle: hangi ölçütler aranıyor, lehimize ve aleyhimize yönler neler? Her tespitte karar tarihi ve esas/karar numarası göster; emin olmadığın atıfları açıkça 'doğrulanmalı' diye işaretle." "Emin olmadığını işaretle" talimatı, uydurma atıf riskini görünür kılar — yine de her numarayı kendiniz teyit edin.

2Mevzuat yürürlük kontrolü "[Kanun adı] madde [X] bugün yürürlükte mi; son [3] yılda değişiklik geçirdi mi? Değiştiyse eski ve yeni metni tablo hâlinde karşılaştır, yürürlük ve geçiş hükümlerini belirt. Hangi tarihli metne dayandığını açıkça yaz."

3İçtihat uyuşmazlığı taraması "[Hukuki soru] konusunda Yargıtay daireleri veya bölge adliye mahkemeleri arasında görüş ayrılığı var mı? Varsa iki görüşü gerekçeleriyle karşılaştır; içtihadı birleştirme kararı varsa tarihini ve yönünü belirt. Benim tezim [tez]; hangi görüş tezi destekliyor?"

4Kavram karşılaştırma "[Kavram A] ile [kavram B] arasındaki farkı unsurları, ispat yükü, zamanaşımı ve sonuçları yönünden tablo hâlinde karşılaştır. Sonra somut olayıma hangisinin uyduğunu değerlendir: [olay özeti]."

Dilekçe ve belge taslakları

5Dava dilekçesi iskeleti "Davacı vekili olarak HMK m.119'daki zorunlu unsurları içeren bir dava dilekçesi taslağı hazırla. Dava türü: [tür]. Olay: [kronolojik özet]. Talep sonucu: [talepler]. Vakıaları numaralı paragraflarla yaz, her vakıanın karşısına dayandığı delili parantez içinde ekle; hukuki sebepler bölümünü ayrı başlıkla ver."

6Cevap dilekçesi "Davalı vekili olarak cevap dilekçesi taslağı hazırla. Dava: [tür ve talep]. Usule ilişkin itirazlarımız: [varsa: yetki, husumet, derdestlik…]. Esasa ilişkin savunmalarımız: [maddeler]. Usul itirazlarını ve esas savunmalarını ayrı başlıklar altında, her savunmada dayanak hükmü göstererek yaz."

7İstinaf/temyiz sebepleri "Ekteki/aşağıdaki gerekçeli karara karşı [istinaf/temyiz] dilekçesinin 'sebepler' bölümünü hazırla. Müvekkilim [taraf]. İtiraz ettiğimiz noktalar: [maddeler]. Her sebebi 'kararın hangi bölümü → hangi hukuka aykırılık → doğru uygulama ne olmalıydı' yapısında, ayrı numaralı başlıklar hâlinde yaz."

8İhtarname "TBK m.315 uyarınca kira bedeli ödenmeyen kiracıya noter kanalıyla gönderilecek ihtarname taslağı hazırla. Kiralanan: [adres, konut/iş yeri]. Ödenmeyen dönem ve tutar: [ay ve TL]. Verilecek süre: [30 gün]. Resmî ve net bir dille; sürenin sonunda sözleşmenin feshedileceği ve tahliye davası açılacağı ihtarını içersin."

Sözleşme inceleme ve hazırlama

9Risk taraması "Müvekkilim [taraf]. Aşağıdaki [sözleşme türü] metnini tek taraflı yükümlülükler, cezai şart, sorumluluk sınırlaması, fesih koşulları ve uyuşmazlık çözümü yönünden tara. Riskleri önem sırasına göre tablo yap: madde metni → yarattığı risk → önerdiğin değişiklik. Sözleşme: [yapıştır]."

10Eksik hüküm analizi "Bu [sözleşme türü] taslağında, bu tür sözleşmelerde standart veya esaslı sayılan ama burada eksik kalan hükümleri önem sırasına göre listele; her eksik için kısa bir örnek madde öner. Müvekkilim [taraf]. Taslak: [yapıştır]."

11Madde yeniden yazımı "Aşağıdaki maddeyi müvekkilim [taraf] lehine, ama karşı tarafın makul olarak kabul edebileceği ölçüde yeniden yaz. İki alternatif ver: (a) dengeli sürüm, (b) güçlü koruma sürümü; her birinin altında karşı tarafın muhtemel itirazını tek cümleyle belirt. Mevcut madde: [yapıştır]."

12Müzakere öncelikleri "Bu sözleşmede müvekkilim [taraf] için en önemli 5 müzakere başlığını önem sırasıyla listele; her başlıkta hedef sonucu ve karşılığında verilebilecek tavizi (takas önerisi) yaz. Sözleşme: [yapıştır]."

Dava stratejisi ve dosya analizi

13Güçlü/zayıf yön analizi "Kıdemli bir dava avukatı gibi düşün. Aşağıdaki olayda müvekkilim [taraf]. Dosyanın güçlü yönlerini, zayıf yönlerini, delil boşluklarını ve karşı tarafın muhtemel hamlelerini ayrı başlıklar altında analiz et; sonunda önümüzdeki adımlar için 5 maddelik eylem planı ver. Olay: [özet]."

14Kendi tezine saldırt "Karşı taraf vekili olduğunu varsay. Aşağıdaki savunmamı/iddiamı çürütmek için kullanacağın en güçlü 3 argümanı sırala; her argümanın altına bizim verebileceğimiz en iyi cevabı da ekle. Tezim: [özet]." Duruşma öncesi hazırlığın en verimli tekniklerinden: zayıf noktalarınızı rakipten önce siz görürsünüz.

15Vakıa–delil eşlemesi "Aşağıdaki vakıa listesi ile delil listesini eşleştir: hangi vakıa hangi delille ispatlanıyor? İspatsız kalan vakıaları işaretle ve her biri için hangi delil türüyle (tanık, bilirkişi, yazılı delil, keşif, yemin) kapatılabileceğini öner. Vakıalar: [liste]. Deliller: [liste]."

Duruşma ve ifade hazırlığı

16Tanık soruları "[Olay]da [konumu: görgü tanığı/iş arkadaşı…] olan tanığa duruşmada soracağım soruları hazırla. İspatlamak istediğim vakıalar: [maddeler]. Sorular kısa, tek konulu ve yönlendirme içermeyen biçimde olsun; hassas noktalarda kademeli yaklaşım kullan."

17Çelişki avı "Aşağıdaki ifade tutanağını/beyanı incele: çelişkili, tutarsız, eksik veya sonradan değişmiş beyanları tespit et. Her biri için (a) çelişkinin ne olduğunu, (b) duruşmada sorulacak takip sorusunu yaz. Metin: [yapıştır]."

18Duruşma provası "Hâkim rolünü üstlen. Aşağıdaki dosyada duruşmada tarafıma yöneltilmesi muhtemel en zor 10 soruyu tek tek sor; her cevabımdan sonra cevabın ikna ediciliğini değerlendirip daha güçlü bir formülasyon öner. Dosya özeti: [özet]." Bu prompt sohbeti interaktif provaya çevirir — cevaplarınızı yazdıkça devam eder.

İcra takibi

19Takip yolu seçimi "Elimde [alacak türü ve dayanak: fatura/senet/ilam/sözleşme] var, borçlu [durumu: itiraz eder mi, mal varlığı…]. İlamsız takip, kambiyo senetlerine özgü takip ve mümkünse diğer yolların avantaj–dezavantajını somut olayıma göre karşılaştır; itiraz hâlinde her yolda süreç nasıl ilerler, hangisini önerirsin?"

20İtiraza karşı yol haritası "Borçlu, [tarih]te tebliğ edilen ödeme emrine [tarih]te itiraz etti. Alacağım [dayanak belgeye] dayanıyor. İtirazın iptali ve itirazın kaldırılması yollarını süre, mercii, ispat koşulları ve icra inkâr tazminatı yönünden karşılaştır; hangi yol benim olayımda daha elverişli?"

21Haciz sonrası adımlar "[Mal türü: taşınmaz/araç/maaş] haczinden sonraki süreci adım adım anlat: satış isteme süreleri, değer tespiti, ihale ve paraya çevirme aşamaları. Sürelerin kaçırılması hâlinde ne olur? Her adımda dikkat edilecek tuzakları belirt."

Süre ve usul

22Süre hesabı "[Karar/işlem türü] [tarih]te tebliğ edildi. [Başvurulacak kanun yolu/işlem] için süre hangi gün başlar, hangi gün dolar? Gün hesabını adım adım göster; son günün hafta sonuna, resmî tatile veya adli tatile denk gelmesi ihtimallerini ayrı ayrı değerlendir." Süre hesabında yapay zekâ yanıtı yalnız kontrol aracıdır — kritik süreleri mutlaka ikinci bir yöntemle doğrulayın.

23Usul yol haritası "[Dava türü]nde dava açılışından karara kadar usul aşamalarını (dilekçeler, ön inceleme, tahkikat, sözlü yargılama) sırasıyla anlat; her aşamada tarafıma düşen işlemleri ve kaçırılırsa hak kaybı doğuran süreleri tablo hâlinde göster."

Müvekkil iletişimi

24Sade dil açıklama "[Kavram/karar]'ı hukuk bilgisi olmayan müvekkilime açıkla: en fazla 200 kelime, hukuki jargon olmadan, günlük hayattan bir benzetmeyle. Sonunda 'sizin için anlamı' başlığıyla somut sonucu ve seçeneklerini 3 maddede ver."

25Aleyhe sonucu bildirme "Aleyhe sonuçlanan kararı müvekkile bildiren bir e-posta taslağı yaz. Dava: [tür]. Sonuç: [özet]. Kanun yolu seçenekleri ve süreleri: [bilgi]. Ton: dürüst ve net, ama güven veren; suçlayıcı olmayan. Sonunda önerimizi ve karar vermesi için son tarihi belirt."

Büro verimliliği

26Uzun evrak özeti "Aşağıdaki [bilirkişi raporu/gerekçeli karar/klasör içeriği]ni avukat gözüyle özetle: taraflar ve talepler, temel gerekçe, sonuç, lehimize noktalar, aleyhimize noktalar ve itiraz edilebilecek zayıf halkalar. En fazla 15 madde. Metin: [yapıştır]."

İpucu: Bu 26 örneği bir metin dosyasına kaydedin ve büronuzun "prompt kitaplığı" hâline getirin; ekipteki herkesin aynı kalitede soru sormasını sağlamanın en kısa yolu budur. Örnekleri kendi çalışma alanınıza göre çoğaltırken beş bileşen çerçevesine sadık kalın — ve hangi aracı kullanırsanız kullanın, çıktıdaki her atfı doğrulama alışkanlığından vazgeçmeyin.

OfisLex kullanıcısıysanız: YZ Asistanı yanıtlarını kaynak göstererek verir ve UYAP'tan aktardığınız kendi dosyanızın evrakı üzerinde çalışır — yani "olayı anlatma" yükünüzün bir kısmını dosya zaten taşır. Derin Analiz modunda ise birden fazla yapay zekâ ajanı aynı olaya hâkim, savcı ve karşı taraf gözüyle bakarak karşı argümanları sizin yerinize üretir. Yine de bu yazıdaki ilkeler orada da geçerlidir: taraf bilgisini, görevi ve biçimi netleştiren avukat, her araçtan daha iyi sonuç alır.

Özetle: yapay zekâya soru sormak, dosyayı bilmeyen ama hukuku iyi bilen yorulmaz bir meslektaşa iş devretmek gibidir. Dosyayı ne kadar iyi anlatır, sınırları ne kadar net çizer ve çıktıyı ne kadar titiz denetlerseniz, o kadar güçlü bir mesai arkadaşı kazanırsınız.

Büronuzun tüm işleyişi tek platformda

UYAP & UETS aktarımı, otomatik süre takibi ve kaynak gösteren yapay zekâ asistanı — 14 gün ücretsiz, kredi kartı gerekmez.

Ücretsiz Deneyin

Diğer yazılar

Yorumlar

Henüz yorum yok — ilk yorumu siz yazın.